bank recovery rules: ભારતમાં લાખો લોકો હોમ લોન પર્સનલ લોન વાહન લોન અને બિઝનેસ લોન લે છે પરંતુ લોન લીધા પછી જો વ્યક્તિનું અચાનક અવસાન થઈ જાય તો પરિવાર માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે હવે આ લોન કોણ ચૂકવશે અને બેંક કયા પગલાં લઈ શકે છે. આ વિષય અંગે ઘણી અફવાઓ છે તેથી સાચા નિયમો સમજવું ખૂબ જરૂરી છે.
લોન લેનારના મૃત્યુ બાદ લોન આપમેળે માફ થતી નથી
ઘણા લોકોને લાગે છે કે વ્યક્તિનું અવસાન થતાં જ લોન બંધ થઈ જાય છે પરંતુ એવું નથી. લોન વ્યક્તિ સાથે નહીં પરંતુ કાનૂની કરાર સાથે જોડાયેલી હોય છે. બેંક પાસે લોનની બાકી રકમ વસૂલવાનો અધિકાર રહે છે પરંતુ તે કાયદા મુજબ જ કરી શકે છે.
સહ અરજદાર અથવા નોમિની હોય તો શું થાય
જો લોન લેતી વખતે કોઈ સહ અરજદાર જોડાયેલ હોય તો લોન લેનારના અવસાન બાદ આખી જવાબદારી સહ અરજદાર પર આવે છે. નોમિની હોવો અને સહ અરજદાર હોવું બંને અલગ બાબતો છે. નોમિની માત્ર રકમ અથવા સંપત્તિ મેળવવાનો અધિકાર ધરાવે છે પરંતુ સહ અરજદાર લોન ચૂકવવા કાયદેસર રીતે જવાબદાર બને છે.
ગેરંટર હોય તો બેંક કઈ રીતે કાર્યવાહી કરે
જો લોન માટે કોઈ ગેરંટર આપવામાં આવ્યો હોય તો બેંક સીધી ગેરંટર પાસે બાકી રકમની માંગ કરી શકે છે. કાયદા મુજબ ગેરંટરની જવાબદારી લોન લેનાર જેટલી જ ગણાય છે એટલે ગેરંટરને ચૂકવણી કરવી પડે છે.
લોન ઇન્શ્યોરન્સ પરિવાર માટે કેટલું મહત્વનું
ઘણી બેંકો લોન સાથે લોન પ્રોટેક્શન ઇન્શ્યોરન્સ ઓફર કરે છે. જો લોન લેનારએ આ ઇન્શ્યોરન્સ લીધું હોય તો તેમના અવસાન બાદ ઇન્શ્યોરન્સ કંપની બાકી લોનની રકમ સીધી બેંકને ચૂકવે છે. આ સ્થિતિમાં પરિવાર પર કોઈ નાણાકીય ભાર પડતો નથી અને સંપત્તિ પણ સુરક્ષિત રહે છે.
ગીરવી સામેની લોનમાં બેંક શું કરી શકે
હોમ લોન અથવા વાહન લોન જેવી ગીરવી આધારિત લોનમાં બેંક પાસે કાયદેસર અધિકાર હોય છે કે જો લોનની ચુકવણી ન થાય તો ગીરવી રાખેલી મિલકત અથવા વાહન જપ્ત કરી શકે. જોકે બેંક પહેલા પરિવારને ચૂકવણી માટે સમય આપે છે ત્યારબાદ જ કાનૂની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે.
પર્સનલ લોનમાં પરિવાર કેટલી હદ સુધી જવાબદાર
પર્સનલ લોનમાં જો કોઈ સહ અરજદાર કે ગેરંટર ન હોય તો પરિવારને પોતાની વ્યક્તિગત કમાણીમાંથી લોન ચૂકવવા માટે મજબૂર કરી શકાતું નથી. પરંતુ મૃતકની મિલકત જેમ કે બેંક ખાતું ફિક્સ ડિપોઝિટ અથવા રોકાણમાંથી બેંક લોનની વસૂલી કરી શકે છે.
બેંક પરિવાર સાથે શું કરી શકતી નથી
બેંક નીચેના પગલાં કાયદેસર રીતે લઈ શકતી નથી
પરિવારજનોને ધમકી આપવી
બળજબરીથી પૈસા વસૂલવા
માનસિક હેરાનગતિ કરવી
કાયદા વિરુદ્ધ કોલ્સ અથવા મુલાકાતો કરવી
વિવિધ લોન પ્રકારોમાં જવાબદારીનો ફરક
| લોનનો પ્રકાર | કોની જવાબદારી બને |
|---|---|
| હોમ લોન | સહ અરજદાર ગેરંટર અથવા ગીરવી સંપત્તિ |
| વાહન લોન | સહ અરજદાર અથવા વાહન હરાજી |
| પર્સનલ લોન | ગેરંટર અથવા મૃતકની મિલકત |
| બિઝનેસ લોન | સહ અરજદાર ગેરંટર અથવા બિઝનેસ એસેટ |
પરિવાર માટે જરૂરી પગલાં
લોનના દસ્તાવેજો તપાસવા
લોન ઇન્શ્યોરન્સ છે કે નહીં તે ચકાસવું
બેંક સાથે લેખિતમાં સંપર્ક કરવો
જરૂર પડે તો કાનૂની સલાહ લેવી
નિષ્કર્ષ
લોન લેનારના અવસાન બાદ બેંક સીધા પરિવારને જવાબદાર ઠેરવી શકતી નથી પરંતુ લોનના કરાર મુજબ સહ અરજદાર ગેરંટર અથવા મૃતકની મિલકતમાંથી વસૂલી કરી શકે છે. લોન ઇન્શ્યોરન્સ લેવાથી પરિવાર પર આવનારો નાણાકીય બોજ ઘણો ઓછો થઈ જાય છે તેથી દરેક લોન લેનારે આ બાબતને ગંભીરતાથી વિચારવી જોઈએ.
ડિસ્ક્લેમર
આ માહિતી સામાન્ય જાણકારી માટે છે નિયમો બેંક અને લોન મુજબ બદલાઈ શકે છે.