FD એટલે Fixed Deposit, જેને લોકો સૌથી સલામત રોકાણ માને છે. પરંતુ FD પર મળતું વ્યાજ ટેક્સની દૃષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્વનું છે. ઘણા લોકોને લાગે છે કે જો બેંક TDS ન કાપે તો વ્યાજ ટેક્સ ફ્રી છે, પરંતુ હકીકત એવી નથી. આ લેખમાં FD ના વ્યાજ પર TDS નું સંપૂર્ણ ગણિત સરળ ગુજરાતી ભાષામાં સમજાવીએ છીએ, જેથી કોઈ ભૂલ ન થાય અને ભવિષ્યમાં ટેક્સ નોટિસથી બચી શકાય.
FD ના વ્યાજ પર TDS શું છે અને કેમ કપાય છે
TDS એટલે Tax Deducted at Source. જ્યારે તમે FD કરો છો અને તેમાંથી વ્યાજ મળે છે, ત્યારે બેંક સરકાર તરફથી પહેલેથી જ થોડો ટેક્સ કાપે છે. આ ટેક્સ સીધો તમારા ખાતામાંથી નહીં પરંતુ વ્યાજ ચૂકવતી વખતે કપાય છે. તેનો હેતુ એ છે કે સરકારને સમયસર ટેક્સ મળી રહે.
બેંક FD પર TDS ક્યારે કાપે છે
બેંક દરેક વ્યક્તિ માટે નક્કી કરેલી મર્યાદા મુજબ TDS કાપે છે. જો એક નાણાકીય વર્ષમાં એક જ બેંકમાંથી મળતું કુલ FD વ્યાજ મર્યાદા કરતાં વધારે થાય, તો TDS લાગુ પડે છે. PAN આપેલું હોય તો સામાન્ય રીતે 10 ટકા TDS કપાય છે અને PAN ન આપો તો 20 ટકા સુધી કપાઈ શકે છે.
FD વ્યાજ પર TDS ની મર્યાદા સમજજો
નીચેની ટેબલથી તમને સ્પષ્ટ સમજ મળશે કે ક્યારે TDS લાગુ પડે છે અને ક્યારે નથી લાગતું
વર્ગ વાર્ષિક FD વ્યાજ મર્યાદા TDS લાગુ પડે કે નહીં
સામાન્ય નાગરિક ₹40,000 સુધી TDS નથી
સામાન્ય નાગરિક ₹40,000થી વધુ TDS લાગુ પડે
સીનિયર સિટિઝન ₹50,000 સુધી TDS નથી
સીનિયર સિટિઝન ₹50,000થી વધુ TDS લાગુ પડે
બેંક TDS ન કાપે તો શું ટેક્સ ભરવો નહીં પડે
આ સૌથી મોટી ગેરસમજ છે. બેંક TDS ન કાપે એટલે ટેક્સ લાગતો નથી એવું માનવું ખોટું છે. FD પર મળતું વ્યાજ Income from Other Sources તરીકે ગણાય છે અને તમારી ટેક્સ સ્લેબ મુજબ આખા વ્યાજ પર ટેક્સ ભરવો પડે છે. એટલે કે TDS કપાયો ન હોય તો પણ ITR માં વ્યાજ બતાવવું ફરજિયાત છે.
FD વ્યાજ અને તમારી ટેક્સ સ્લેબનો સીધો સંબંધ
જો તમે 5 ટકા, 20 ટકા કે 30 ટકા ટેક્સ સ્લેબમાં આવો છો, તો FD ના વ્યાજ પર પણ એટલો જ ટેક્સ લાગશે. બેંક માત્ર 10 ટકા TDS કાપે છે, પરંતુ જો તમારી સ્લેબ વધારે છે તો બાકીનો ટેક્સ રિટર્ન ફાઈલ કરતી વખતે તમારે ચૂકવવો પડશે.
Form 15G અને 15H વિશે CA શું કહે છે
જો તમારી કુલ વાર્ષિક આવક ટેક્સ લાયબિલિટી કરતાં ઓછી છે, તો તમે બેંકમાં Form 15G અથવા સીનિયર સિટિઝન માટે Form 15H આપી શકો છો. આ ફોર્મ આપ્યા પછી બેંક TDS નથી કાપતી. પરંતુ CA ની સલાહ છે કે ફોર્મ માત્ર ત્યારે જ આપવું જ્યારે તમે સાચે જ પાત્ર હોવ, નહીતર ખોટી માહિતી બદલ ટેક્સ નોટિસ આવી શકે છે.
અલગ અલગ બેંકોમાં FD હોય તો ધ્યાન રાખવાની બાબતો
ઘણા લોકો અલગ અલગ બેંકોમાં FD કરે છે જેથી દરેક જગ્યાએ TDS ન કપાય. પરંતુ ટેક્સ વિભાગ તમારી કુલ આવક જુએ છે, એક બેંકની નહીં. એટલે ભલે કોઈ પણ બેંક TDS ન કાપે, આખા FD વ્યાજ પર ટેક્સ ભરવો પડી શકે છે.
FD વ્યાજ પર ટેક્સ બચાવવા માટે CA ની મહત્વની સલાહ
CA અનુસાર નીચેની બાબતો ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે
- દરેક વર્ષનું કુલ FD વ્યાજ એક જગ્યાએ લખીને રાખો
- Form 26AS અને AIS નિયમિત ચકાસતા રહો
- Form 15G અથવા 15H માત્ર પાત્રતા હોય ત્યારે જ આપો
- જરૂર હોય તો ટેક્સ પ્લાનિંગ માટે અન્ય વિકલ્પો પર વિચાર કરો
Conclusion
FD સલામત રોકાણ છે, પરંતુ તેનું વ્યાજ ટેક્સ ફ્રી નથી. બેંક TDS કાપે કે ન કાપે, અંતિમ જવાબદારી તમારી જ રહે છે. યોગ્ય જાણકારી, સમયસર ITR ફાઈલિંગ અને CA ની સલાહ સાથે FD પરના ટેક્સને સરળતાથી સંભાળી શકાય છે.
Disclaimer
આ લેખ સામાન્ય માહિતી માટે છે. વ્યક્તિગત ટેક્સ નિર્ણય માટે CA ની સલાહ લેવી યોગ્ય રહેશે.
